18°C 
اوقات شرعی
  • سه شنبه،01 خرداد 1397
  • ورود
 
       
      • حسین آقا ملک

        حسین آقا ملک
        شاید اگر یک بار هم به مشهد سفر کرده باشید 4 اسم بیشتر از همه توجه شما را جلب کرده باشد: امام رضا، فردوسی، نادرشاه و ملک!!!
        بله، ملک اسمی است که گردشگران در مشهد برخورد زیادی با آن دارند ولی شاید تا الآن فکر نکرده باشند که منشأ اصلی این نام بزرگ چیست. خیابان ملک آباد در غربی ترین نقطه شهر مشهد، خانه ملک در خیابان ارگ (امام خمینی کنونی)، باغ ملک، موزه ملک و حتی کتابخانه ملک در خیابان سی تیر تهران جنب باغ ملی!!! ملک التجار از تاجرین بنام خراسان در عصر قاجار بوده و فرزند او حاج محمدکاظم نیز راه پدر را ادامه داد، اما آنکه نام این خاندان را برای همیشه جاودان ساخت حاج حسین آقا ملک فرزند آقا محمد کاظم بود، حال چرا! شاید مختصری از زندگی حاج حسین که بر گرفته از وبلاگ jametajali.blogfa.com است جالب باشد: می گویند روزی حاج حسین ملک (یا چنان که در خراسان شهرت دارد، حاج حسین آقا ملک) همراه مباشر خود در راه مشهد بود. در قهوه خانه ای فرو آمدند تا چای بنوشند و خستگی از تن به در کنند. کنار قهوه خانه باغی بود بزرگ و زیبا. حاج حسین فریفته اش شد و به فکر خریدش افتاد. مباشر را فرستاد که از قهوه چی بپرسد باغ از آن کیست. مباشر رفت و پرسید و قهوه چی پاسخ داد که مالک باغ را از نزدیک نمی شناسم و تا کنون نیز ندیده ام که بدین جا بیاید. اما نامش حاج حسین ملک است! این داستان شاید افسانه ای بیش نباشد؛ افسانه ای که نظیرش درباره حاج حسین ملک، متولد ۱۲۵۵ خورشیدی، بسیار گفته شده است. اما نشان از آوازه ثروت او میان مردمان دارد؛ ثروتی که گمان می رفت از اندازه بیرون باشد. حاج حسین این ثروت انبوه را کجا به کار انداخت؟ قطعا او که از خانواده ای تاجر بود و پدر بزرگش "ملک التجار" خوانده می شد، راه پول درآوردن و پول روی پول گذاشتن را خوب می دانست، اما آن قدر علقه فرهنگی و عرق ملی داشت که هم خود از ثروت خویش بهره ببرد، هم چیزی عاید آیندگان سازد. این که حسین در جوانی فارسی و عربی را نزد دو تن از نام آوران عصر یعنی شیخ مسیح طالقانی و میرزا ابوالحسن جلوه فرا گرفت، نشان می دهد که پدرش، محمدکاظم ملک التجار، تربیت فکری فرزند خویش را در کنار پشتیبانی مالی او مهم تلقی می کرد. این تربیت فکری بدان پایه بود که وقتی حسین در ۲۵ سالگی همراه پدر به خراسان رفت و در نیشابور نسخه ای از دیوان ابن یمین فریومدی را بدست آورد، بی درنگ به استنساخ آن همت گمارد و به گردآوری کتب خطی علاقمند شد. گرایش ها و آموزش های او تنها به علوم قدیم منحصر نمی شد. چند سال پیش در خانه قدیمی ملک در بازار تهران اسنادی را یافتند که میانشان ترجمه بخش هایی از دانشنامه بریتانیکا به خط او جلب توجه می کرد. معلوم شد که ترجمه این دانشنامه بزرگ را پراهمیت می دانسته و یک چند را به ترجمه آن گذرانده است؛ کاری که البته به دلایل نامعلوم ادامه پیدا نکرد. این علقه های فرهنگی ملک را بر آن داشت تا از جوانی به گردآوری کتاب های خطی و آثار تاریخی همت گمارد. ۲۷ ساله بود که این کار را آغاز کرد و هنگامی که پدرش حدود سال ۱۲۹۷ خورشیدی از دنیا رفت، خانه پدری را بدل به کتابخانه عمومی کرد. ملک در سال ۱۳۱۶ بخش بزرگی از ثروت خود از جمله کتابخانه و مجموعه بزرگی از آثار تاریخی و هنری را وقف آستان قدس رضوی کرد و تا تابستان سال ۱۳۵۱ که روی در نقاب خاک کشید، پیوسته بر شمار وقفیات و کمک های مالی اش افزوده شد، به گونه ای که در آن سال کتابخانه اش افزون بر ۳۰ هزار کتاب خطی و چاپی به زبان های مختلف دنیا داشت. او در تمام زندگی علاقه وصف ناپذیری به گردآوری آثار هنری و تاریخی داشت و ثروت هنگفتی را صرف خرید این آثار کرد؛ آثاری که نهایتا به آستان قدس رضوی هدیه شدند. شم اقتصادی و ژرف نگری فرهنگی اش نیز بدان پایه بود که اموال زیادی را وقف کتابخانه و موزه خود کند تا پس از مرگش درآمدی برای توسعه کمی و کیفی این دو فراهم باشد. از همین راه است که امروزه کتابخانه ملک دارای ۳۵ هزار کتاب چاپی، ۱۹ هزار عنوان نسخه خطی، ، حدود ۳۲۰۰ جلد کتاب چاپ سنگی، ۲۰۰۰ نشریه ادواری و بیش از ۲۵ هزار کتاب چاپی قدیمی است. حاج حسین ملک تنها ثروتمند ایرانی نبود و تنها ثروتمند نیکوکار نیز به شمار نمی آمد. اما نیکوکاری اش از جنس دیگر بود. در کشوری که بسیاری از ثروتمندان نیکوکار، کسب ثواب اخروی را منحصر به ساختن مسجد و حسینیه و نذری ماه محرم می دانند یا حداکثر به ساختن درمانگاه و بیمارستان و تدارک جهیزیه نوعروسان فکر می کنند و اگر اهل فرهنگ باشند، مدرسه سازی را اوج نیکوکاری می پندارند، خرید و وقف نسخه های خطی کمیاب یا تابلوی نقاشان اروپایی و هدیه آن ها به بارگاه هشتمین امام – آن هم نه امروز که هفتاد سال پیش- از ژرفای نگاه مردی حکایت می کند که تا به امروز کمابیش بی تکرار مانده است. ساختمان پیشین کتابخانه و موزه ملک در خانه پدری او در بازار تهران قرار داشت، اما چون برای مراجعات مردم کافی نبود، آستان قدس رضوی در سال ۱۳۶۴ زمینی در باغ ملی تهران را که آن هم از اوقاف ملک بود، به ساختمان جدید موزه و کتابخانه اختصاص داد. کارهای ساختمانی تا سال ۱۳۷۵ به پایان رسید و از آن زمان این محل پذیرای یادگارهای حاج حسین ملک است. 
        موزه ملک:
        مرحوم حاج آقا حسین ملک فرزند ارشد مرحوم حاج محمد کاظم ملک التجار در نهم ربیع الاول سال 1293 در تهران متولد شد.
        مرحوم ملک از دوران جوانی به مطالعه و جمع آوری و نگهداری کتاب علاقه‌مند بود و این عشق و علاقه که تا آخر عمر ادامه داشت، سر آغاز مجموعه گرانقدری شد که امروز شهرت جهانی دارد. 
        مرحوم ملک در سال 1316 شمسی کتابخانه، موزه و املاک خود را وقف آستان قدس رضوی کرد. تا زمانی که وی در قید حیات بود اختیار خرید کتاب و اشیای نفیس برای موزه و نیز اداره امورکتابخانه را خود عهده دار بود.
        حاج حسین ملک در سال 1351 در سن 100 سالگی بدرود حیات گفت. مرحوم ملک با امکانات مالی وسیعی که در اختیار داشت برای حفظ میراث فرهنگی تلاش‌های قابل تقدیری انجام داد.
        با آشنایی گسترده‌ای که با مجموعه داران کتب و آثار نفیس ایران برقرار کرده بود آنها را به هر قیمت ممکن خریداری می کرد و به مجموعه وقفی خود می‌افزود. علاوه بر آثار فوق بر اساس وقفنامه موجود، درصدی از درآمد موقوفات صرف خرید کتاب و اشیای نفیس می شود.
        مرحوم ملک، اولین مکان کتابخانه را در منزل مسکونی خود واقع در بازار بین‌الحرمین تهران قرارداد. این منزل که در دوره قاجار ساخته شده 1700 متر مربع زیر بنا، سه حیاط اندرونی و بیرونی و تعدادی اتاق و تالار دارد
        با افزایش تعداد کتاب‌ها و اشیای موزه‌ای نیاز به فضای بیشتری احساس می شد تا اینکه مرحوم ملک در سال 1338 زمین مناسبی را در محل باغ ملی برای این منظور در نظر گرفت و به وسیله وقفنامه انحصارا برای احداث کتابخانه و موزه وقف کرد و املاک فراوانی را به آستان قدس رضوی واگذار کرد تا از این رهگذر مخارج اداره و توسعه موزه و کتابخانه تامین شود.
        ساختمان جدید کتابخانه و موزه در زمینی به مساحت 5120 متر مربع بر اساس وقفنامه و با پیگیری‌های خانم عزت ملک، دختر مرحوم ملک به عنوان ناظر استصوابی و همت مسئولان آستان قدس رضوی ساخته شد و آثار موجود در ساختمان قدیمی و منزل مسکونی مرحوم ملک کلا به ساختمان جدید منتقل شد. 

        بنای کتابخانه و موزه ملی ملک دیوار به دیوار موزه ملی ایران قرار دارد، در جایی که روزی مشهور به میدان مشق بود.
        چشم انداز کلی ساختمان که بر اساس معماری اصیل ایرانی- اسلامی شکل گرفته بیننده را به یاد بارگاه ملکوتی امام رضا (ع) می‌اندازد. سردر اصلی این بنا با کاشیکاری معرق و مقرنس‌های زیبای خود ما را به درون بنا دعوت می‌کند.
        مجموعه ساختمان و موزه حدود 10000 متر مربع زیر بنا دارد و شامل سه بخش کلی کتابخانه، موزه و بخش‌های خدماتی است. ساختمان دارای دو بازو در قسمت شمال و جنوب است که با مرتفع شدن بخش میانی ساختمان، عظمت و اقتدار معماری اصیل سنتی به نمایش گذاشته شده است.

        این بنا شامل 3 طبقه زیرزمین، همکف و طبقه اول است و علاوه بر آنها 3 طبقه فوقانی دارد که مخزن کتاب‌هاست و قسمت مرتفع و میانی ساختمان را تشکیل می‌دهد. زیرزمین شامل سالن تمبر، قالی، مخزن موزه و قلعه کتاب است. طبقه همکف دارای سالن آثار هنری شامل تابلوها و مبلمان، گلدان و قلمدان هاست و در همین طبقه سالن ویژه مطالعه برادران و خواهران است.
        موزه دارای تنوع موضوعی است اما به هنگام ساماندهی این موزه، سالن‌های مجزا برای آثار همسان و هماهنگ پیش بینی شده، به گونه‌ای که می‌توان موزه ملک را جزء موزه‌های موضوعی طبقه بندی کرد.
        حسین مَلِک معروف به حاج حسین آقای ملک، زاده سده سیزده و درگذشته به سال ۱۳۵۱ هجری خورشیدی، فرزند ارشد حاج محمد کاظم ملک‌التجار.
        ثروتمند بزرگ آذری تبار، زاده تهران و مستقر در مشهد که خیریات و موقوفات او مشهور است. وسعت موقوفات مرحوم ملک تا حدی است که فقط آستان قدس رضوی اداره‌ای به نام اداره موقوفات ملک دارد. کتاب‌خانه و موزه‌ای عظیم نیز از وی باقی مانده که در شهر واقع است. از دیگر کارهای خیریه او اختصاص دومیلیون متر مربع زمین جهت ساخت خانه برای فرهنگیان و واگذاری چند ده‌هزار متر زمین برای پارک عمومی در مشهد است.
        یکی از میادین اصلی شهر مشهد ملک‌آباد نام دارد که در جوار باغ بسیار بزرگی به همین نام قرار گرفته‌است. مشهور است که مرحوم ملک وارثی از خود به جا نگذاشته‌است.
        مرحوم ملک دارای ۵ دختر بوده‌است که دو نفر از دختران او بنا به وصیت مرحوم ملک مقرری ماهیانه برای انها درنظرگرفته شده که از اداره موقوفات ملک ماهانه مستمری دریافت می‌نمایند.

        خانه حاج حسین آقای ملک
        در سال 1288ق در تهران چشم به جهان گشود و پس از مدتی تحصیلات خود را در محضر مرحوم میرزا ابوالحسن جلوه ادامه داد. در دوران جوانی برای اداره املاک پدر خود ساکن مشهد شد وی از ابتدای زندگی به مطالعه و جمع اوری کتب علاقمند بود واین عشق را تا آخر عمرش حفظ نمود تا این که از سال 1316 کتابخانه، موزه و عمده ی املاک خود را وقف کتابخانه با مدیریت آستان مبارکه رضوی نمود. وی سرانجام در سال 1351 ش در تهران دار فانی را وداع گفت اما در حرم رضوی مدفون شد. سکونتگاه حاج حسین ملک در مشهد امروزه در ضلع شرقی خیابان امام خمینی مقابل ساختمان دارایی قرار دارد این خانه قدیمی در دو طبقه و با زیربنای حدود 600 متر مربع در وسعتی معادل 1659 متر مربع در اوایل قرن چهاردهم خورشیدی ساخته شد است .خانه ی جهانگردی نیز در همین مکان قرار دارد.
        حمام "خانه ملک" تنها نمونه حمام تاریخی خصوصی مشهد است

        مشهد - خبرگزاری مهر: مسئول حفظ و احیای محوطه های تاریخی سازمان میراث فرهنگی، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی گفت: حمام خانه ملک تنها نمونه حمام تاریخی خصوصی دوره خود در شهر مشهد است.

        به گزارش خبرنگار مهر در مشهد، محمود طغرایی ظهر سه شنبه در نشست مطبوعاتی سازمان میراث فرهنگی در محل خانه ملک افزود: این حمام خصوصی در محوطه حیاط و باغ خانه ملک در زیر تلی از خاک مدفون بود که با حفر گمانه های باستان شناسی کشف شد.
        وی تصریح کرد: مساحت تقریبی این حمام حدود 127 متر در زیرزمین با معماری خاص اسلامی است که دارای قسمت های میان در، گرمخانه، سرویس بهداشتی، نمازخانه، آتش دان و محل انبار چوب و مواد سوختنی است.
        طغرایی خاطرنشان کرد: خانه ملک از لحاظ معماری تلفیقی از معماری سنتی و اروپایی است به طوریکه نماسازی ها بر اساس معماری سنتی و پلانهای اجرا شده بر اساس معماری اروپایی است.
        وی افزود: فضای کنونی خانه ملک تنها نیمی از بنای اصلی خانه و قسمت بیرونی و رسمی خانه را تشکیل می دهد و نیم دیگر که قبل از سال 1370 تخریب شده قسمت اندرونی و حریم شخصی زندگی حاج حسین ملک بوده است.
        طغرایی اظهار داشت: در حال حاضر ساختمان و بنای خانه ملک متعلق به سازمان میراث فرهنگی و حیاط خانه در مالکیت صندوق احیای آثار تاریخی که زیرمجموعه ای از این سازمان است، می باشد.
        مسئول حفظ و احیای محوطه های تاریخی سازمان میراث فرهنگی بیان داشت: صندوق احیای آثار تاریخی پیشنهاد و تغییر کاربری خانه ملک را به هتل میراث داشت که مورد تایید قرار نگرفت و خود سازمان قصد تبدیل خانه ملک را به فضای نمایشگاهی و فروشگاه صنایع دستی و سنتی با حفظ تناسب کاربری دارد. 

        کتابخانه و موزه ملی ملک – تهران:
        حاج حسین آقا ملک فرزند مرحوم حاج محمد کاظم ملک التجاره، متولد مشهد در سال 1250 ش، کتابخانه و موزه ملی ملک را که با بذل مال فراوان و صرف عمر طولانی سالها در تهران دائر بوده است، در سال 1316 شمسی با رقبات عظیمی از املاک و مستغلات خود به شرح وقفنامه شماره 7976- 6/8/1316 ثبت و اصل وقفنامه کتابخانه و موزه به شماره 8710 دفتر اسناد رسمی شماره 77 حوزه تهران که در ردیف سایر وقفنامه های آستانه مقدسه رضویه در کتابخانه مرکزی آستان قدس رضوی مضبوط است، وقف آستان قدس کرده و از سال 1351 شمسی (زمان فوت واقف) در اختیار آستان قدس رضوی قرار داده است. کتابخانه و موزه زیر نظر مقام منیع تولیت عظمای آستان قدس رضوی و به مدیریت هیات عامله و ناظر استصوابی موقوفات ملک به عنوان شعبه کتابخانه مبارک آستانه رضویه، در تهران مورد استفاده عامه مردم و محققین قرار گرفته است.
        کتابخانه و موزه ملک با داشتن مجموعه های نفیس خطی و چاپی و اشیای عتیقه گرانبها از جمله مسکوکات زرین و سیمین منحصر به فرد قدیمی متعلق به قبل و بعد از اسلان و نیز مجموعه ای از بهترین تمبرهای نادر جهان و فرشها و تابلوهایی از مرحوم کمال الملک و نقاشان معروف جهان گنجینه پرارزشی است که در ایران بی نظیر و در خارج از ایران از شهرت خاصی برخوردار است.
        شادروان حاج حسین آقا ملک واقف کتابخانه و موزه ملی ملک در سال 1351 شمسی در گذشته و جنازه وی به مشهد حمل و در غرفه شرقی دارالحفاظ حرم مطهر رضوی به خاک سپرده شده است.
        خانه ملک
        این بنا در خیابان امام خمینی مشهد واقع شده و یکی از نمونه خانه های زیبا ، برجای مانده از دوران انتقال معماری در اواخر عصر قاجاریه محسوب می شود. بنای مزبور در گذشته بسیار وسیع تر بوده اما اکنون تنها بخش بیرونی آن مشتمل بر دو طبقه است .
        طبقه بالا دارای سقف مشبک و منبت کاری شده چوبی و شومینه گچبری زیبایی می باشد. خانه ملک
        متعلق به یکی از تجار مشهور مشهدی به نام حاج حسین ملک بوده و امروزه مرکز آموزش هنرهای سنتی سازمان میراث فرهنگی ، صنایع دستی و گردشگری خراسان رضوی است .

        حاج حسین آقا ملک
        حاج حسین ملک، واقف و بنیانگذار کتابخانه و موزه ملی ملک در 11 ربیع الاول سال 1288 ه.ق (1250خورشیدی) در تهران متولد شد.
        خانواده اش اصالتا تبریزی و مجتهد زاده بودند. اما پدربزرگش آقا مهدی به کسوت روحانیان درنیامد، بلکه در جنگ های ایران و روس به قشون دولتی پیوست و تا درجه سرهنگی پیش رفت. پس از جنگ به تجارت روی آورد و از امتیاز دوستی با میرزا تقی خان امیرنظام (امیرکبیر آینده) برخوردار شد. امیرنظام، پیشکار ولیعهد قاجار در آذربایجان بود و هنگامی که محمد شاه قاجار از دنیا رفت، 100 هزار تومان از آقا مهدی قرض گرفت تا ناصرالدین میرزای ولیعهد را از تبریز به تهران بیاورد و به تخت بنشاند. آقا مهدی هم به تهران آمد و به پاس خدماتش لقب ملک التجاری گرفت.
        بعد از آقا مهدی این لقب به فرزندش محمد کاظم رسید که خصایل متفاوتی را از خود بروز می داد. در جوانی ورزشکار و دست پرورده پهلوان ابراهیم یزدی بود. سپس مثل پدر وارد تجارت شد. از سیاست نیز برکنار نبود و دستی هم در سرودن شعر داشت. 
        حاج حسین و دو برادر و سه خواهرش با چنین تباری و در خانه چنین پدری پرورش یافتند. چون پدرش به مدارس جدید با دیده تردید می نگریست و آن ها را مخلّ دیانت می دانست، حسین را به مدارس دارالشفاء و صدر تهران فرستاد تا به تحصیل علوم قدیمه همت گمارد. استادان او سید محمدعلی مازندرانی و میرشهاب الدین نیریزی بودند و گویا با میرزا ابوالحسن جلوه حکیم بزرگ عصر ناصری صمیمیت داشت. یکچند هم دور از چشم پدر به مدرسه فرانسوی آلیانس رفت تا زبان فرانسه را بیاموزد. در آن جا با کسانی چون محمد علی فروغی ( ادیب و نخست وزیر سال های بعد) هم دوره بود.
        محمد کاظم ملک التجار، از راه تجارت و از جانب املاک وسیعی که در خراسان خریده بود، ثروت انبوهی را برای فرزندانش به ارث گذاشت و این اساس ثروت حاج حسین ملک بود. او دستیاری پدرش در اداره املاک خراسان را برعهده داشت و گویا نخستین علقه های فرهنگی اش در سفری که همراه پدر به مشهد رفت، بسته شد. در آن جا به راهنمایی یکی از دوستان پدر با پاره ای نفایس حرم رضوی آشنا شد و بعدتر وقتی در نیشابور نسخه ای از دیوان "ابن یمین فریومدی" (شاعر سده ششم هجری) را بدست آورد، فکر بنیاد یک کتابخانه بزرگ به ذهنش خطور کرد. در این زمان 28 ساله بود.
        کتابخانه ای که ملک از حدود سال 1278 خورشیدی فراهم آورد، ابتدا در مشهد بود و سپس به خانه پدری او در بازار بین الحرمین تهران منتقل شد تا در اختیار اهل فضل و دانش قرار گیرد. آن گاه در سال 1316 به شرحی که در بخش وقف نامه خواهد آمد، تقدیم آستان امام رضا (ع) شد. حسین ملک همچنین املاک و مستغلات زیادی را در تهران و خراسان وقف امور خیریه و عام المنفعه کرده و بدین ترتیب در جایگاه بزرگ ترین واقف تاریخ معاصر ایران نشسته است.
        این واقف بزرگ و دوستدار فرهنگ در چهارم مردادماه سال 1351 خورشیدی در 101 سالگی چشم از جهان فروبست و در حرم امام رضا علیه السلام به خاک سپرده شد. از او پنج دختر به یادگار ماند. خانم ها عزتملک، ملکزاده و صدیقه از بطن همسر اولش بانو نوابه قدسیه بوجود آمدند و خانم ها فلورت و رزت دختران او از همسر دومش، زرین خانم هستند.


        وقف نامه
        حاج حسین ملک در 6 آبان ماه 1316 خورشیدی، خانه پدری خود در بازار بین الحرمین تهران را به همراه تمام اثاثیه و کتاب های موجود در آن وقف آستان امام رضا(علیه السلام) کرد تا "شعبه ای از کتابخانه مقدسه رضویه باشد" و "کافه و عامه افراد سکنه ایران بدون رعایت ملیت حق استفاده داشته [باشند.]"
        آن چه وقف شد علاوه بر هزاران نسخه خطی نفیس یا چاپ سنگی شامل فرش ها، لوسترها، مبلمان و تابلوهای نقاشی بود که او به عنوان لوازم و تجملات زندگی شخصی از آن ها استفاده می کرد. همچنین مجموعه های تمبر، سکه، آثار لاکی و تابلوهای نقاشی میانشان دیده می شد. این آثار ابتدا کنار کتابخانه به نمایش درآمدند و سپس هسته اولیه موزه ملک را شکل دادند.
        ملک در وقف نامه کتابخانه، تولیت موقوفه را به خود اختصاص داده و پس از مرگ به نایب التولیه آستان قدس رضوی سپرده است. نظارت بر اجرای وقف نامه با دو تن از فرزندانش (بانو عزت ملک و مرحومه فلورت خانم) و مدعی العموم دیوان عالی تمیز ( دادستان کل کشور در تشکیلات امروزی قوه قضائیه) است. این نظارت پس از دختران او با فرزندانشان "با تقدم طبقه سابقه بر لاحقه و تقدم ذکور هر طبقه بر اناث" خواهد بود.
        طبق وقف نامه، کتابخانه ملی ملک همه روزه به جز تعطیلات برای استفاده عموم باز است، اما "بیرون دادن و بردن کتاب" ممنوع است و کتاب ها باید در محل کتابخانه و طبق آداب مترتب بر آن مطالعه شوند.
        حاج حسین ملک اموال زیادی را وقف کتابخانه کرد تا پس از مرگش درآمدی برای توسعه کمی و کیفی آن فراهم باشد. او نخستین بار در سال 1325 خورشیدی و سپس در 25 فروردین ماه 1330 املاک و مستغلات زیادی را وقف آستان قدس رضوی کرد و درآمدشان را به کتابخانه اختصاص داد. املاک وقفی در سال 1330 شامل 20 قطعه زمین بزرگ کشاورزی در خراسان و تعداد زیادی دکان در بازار تهران بود.
        تولیت و نظارت این موقوفات مانند کتابخانه است و عمدتا صرف کارهای ذیل خواهد شد:
        1- اختصاص نیم عشر (5 درصد) از عواید خالص سالانه برای خرید کتاب و لوازم موزه
        2- اداره کتابخانه شامل مرمت کتاب ها و حقوق متولی، ناظران ، مدیر و کارکنان
        3- برپایی جشن در سالروز ولادت پنج تن آل عبا علیهم السلام و بعثت پیامبر اسلام صلی الله علیه و آله و میلاد فرخنده امام رضا علیه السلام
        4- برپایی مراسم سوگواری در روزهای هفتم تا یازدهم محرم
        5- برگزاری مراسم یادبود در سالروز درگذشت واقف 
        حاج حسین ملک در سال های 1331 و 1334 برای چندمین بار املاک و مستغلاتی را وقف آستان قدس رضوی کرد و مقرر داشت که بخشی از عواید آن ها به کتابخانه و موزه و بخش دیگر به ساخت و اداره بیمارستانی در چناران خراسان اختصاص یابد(موسسه و کتابخانه ملک).
        معرفی موسسه
        کتابخانه و موزه ملی ملک تا سال 1375 در خانه ملک برپا بود. اما حاج حسین از آغاز کار، گسترش آن را از نظر دور نداشت و بنای ساختمانی بزرگ تر را پیش بینی کرد. بنابراین در 29 تیرماه 1323 قطعه زمین بزرگی را در باغ ملی تهران (محل کنونی مؤسسه) برای ساختمان جدید کتابخانه و موزه وقف کرد.
        احداث ساختمان جدید در زمان حیات حاج حسین ملک ممکن نشد. تا این که آستان قدس رضوی طراحی و بنای ساختمان جدید را در سال 1364 آغاز کرد و در 1375 به پایان برد.
        از نظر ساختار تشکیلاتی، مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک مؤسسه ای غیر دولتی و غیرانتفاعی است که همچون سایر مؤسسات فرهنگی آستان قدس رضوی بر اساس وقف نامه زیر نظر مستقیم تولیت آستان قدس رضوی اداره می شود. ارکان مؤسسه عبارت اند از: مجمع عمومی، ناظر استصوابی، هیأت مدیره، مدیرعامل و بازرس قانونی.
        اهداف مؤسسه کتابخانه و موزه ملی طبق اساسنامه عبارت است از:
        1- پیشبرد معارف
        2- اجرای وقف نامه مرحوم ملک و اشاعه فرهنگ وقف
        3- حراست و حفظ گنجینه کتابخانه
        4- گردآوری، بهنگام سازی و توسعه منابع کتابخانه
        5- نگهداری، بازشناسی و معرفی آثار فرهنگی هنری ادوار گذشته
        6- گردآوری مجموعه نفایس و آثار هنری متناسب با گنجینه به میراث نهاده شده واقف
        هیات‌مدیره
        در حال حاضر (دوره سه ساله 1390-1387) اعضای هیأت مدیره عبارت اند از:
        سید صادق خرازی (رییس هیات مدیره)
        مصطفی واعظ طبسی (نایب رییس هیات مدیره)
        عزت‌ملک ملک (عضو هیات مدیره)
        محمد هادی زاهدی (عضو هیات مدیره)
        سید مجتبی حسینی (عضو هیات مدیره و مدیر عامل) 
        کتابخانه
        کتابخانه ملی ملک با داشتن 19 هزار عنوان نسخه خطی نادر و نفیس، یکی از شش گنجینه بزرگ نسخ خطی ایران است. چهار کتابخانه دیگر عبارت اند از کتابخانه ملی، کتابخانه آستان قدس رضوی، کتابخانه مجلس شورای اسلامی، کتابخانه مرحوم آیت الله مرعشی نجفی و کتابخانه مرکزی دانشگاه تهران. در این میان، امتیاز کتابخانه ملک به نفاست و ارزش هنری آثار است.
        همچنین این کتابخانه دارای حدود 70 هزار کتاب چاپی، 3400 کتاب چاپ سنگی و 548 عنوان نشریه ادواری در 4000 مجلد است. بخش قابل توجهی از کتاب های چاپی متعلق به پیش از سال 1320 خورشیدی هستند و در زمره نخستین کتاب های چاپی ایران قرار می گیرند. کتابخانه ملک پیوسته با خرید کتاب های خطی و چاپی از محل عواید موقوفات ملک غنی تر می شود.
        غیر از مخازن کتاب و تالارهای مطالعه، بخش های مجهزی هم برای انجام امور فنی از قبیل مرمت نسخ خطی، عکاسی و تهیه میکروفیلم، صحافی، جلدسازی و ... ایجاد شده اند. در کنار این بخش ها انتشارات مؤسسه از سال 1348 برای چاپ و نشر نسخ خطی موجود در کتابخانه و آثار پژوهشی مرتبط با آن ها تأسیس شده است.
        موزه
        موزه ملی ملک از 6 مجموعه بدین شرح تشکیل شده است:
        1- مجموعه سکه شامل 3 هزار قطعه سکه و مدال ایرانی از سده ششم پیش از میلاد تا دوران پهلوی و نیز سکه هایی از یونان، جانشینان اسکندر، امپراتوری بیزانس، خلفای اسلامی و امپراتوری عثمانی
        2- مجموعه آثار هنری شامل تابلوهای نقاشی هنرمندان به نام ایرانی مانند کمال الملک غفاری، لطفعلی صورتگر، هادی خان تجویدی و برخی نقاشان اروپایی و لوستر و مبلمان
        3- مجموعه هنر لاکی شامل 86 قطعه قلمدان، قاب آیینه و سرچسبدان که با نقاشی لاکی آراسته شده اند و برخی شان حدود 300 سال قدمت دارند.
        4- مجموعه تمبر شامل هزاران قطعه تمبر از نخستین تمبرهای منتشر شده در ایران و جهان تا زمان حاضر.
        5- مجموعه فرش شامل 34 تخته قالی و قالیچه از نقاط مختلف ایران که بوسیله زبده ترین بافندگان دو سده اخیر بافته شده اند.
        6- مجموعه بانو ملک شامل تابلوهای نقاشی قاجاری، نسخه های خطی، قلمدان، سرقلیان و آثار لاکی که تعدادشان به 47 اثر می رسد. این مجموعه در سال 1385 توسط بانو عزتملک ملک، فرزند مرحوم حاج حسین ملک و ناظر استصوابی موقوفات ملک به موزه اهداء شده است.
        7- مجموعه آثار خوشنویسی که آثاری از بزرگ ترین و نامدارترین خوشنویسان ایران و اسلام مانند یاقوت مستعصمی، علیرضا عباسی، میرعماد، احمد نیریزی، درویش عبدالمجید طالقانی، میرزا غلامرضا اصفهانی و... را در خود جای داده است.
        آستان قدس رضوی
        کتابخانه و موزه ملی ملک از سوی زنده یاد حاج حسین آقا ملک، وقف بر آستان قدس رضوی شده و یکی از مؤسسات تابع آن است. این مؤسسه در چارچوب وقف نامه خود و نیز با در نظر داشتن اهداف و برنامه های فرهنگی آستان قدس رضوی فعالیت می کند. 
        تا پیش از پیروزی انقلاب اسلامی، فعالیت های فرهنگی آستان قدس رضوی به چهار کتابخانه مرکزی (مشهد)، ملک (تهران)، وزیری (یزد) و هرندی (کرمان) محدود می شد. اما پس از انقلاب، حفظ و احیاء و ارتقای فرهنگ رضوی مورد اهتمام جدی تولیت عظمای آستان قدس رضوی قرار گرفت و بدین منظور مؤسسات فرهنگی گوناگونی مانند دانشگاه اسلامی علوم رضوی، دانشگاه امام رضا(ع)، بنیاد فرهنگی رضوی، سازمان کتابخانه ها و موزه ها و مرکز اسناد آستان قدس رضوی، مؤسسه آفرینش های هنری، شرکت به نشر، مؤسسه فرهنگی قدس، بنیاد پژوهش های اسلامی و... بنیان نهاده شد. سیاست گذاری فرهنگی، برنامه ریزی، نظارت و هماهنگی این مؤسسات برعهده شورای عالی فرهنگی آستان قدس رضوی است.
        بخش مهمی از فعالیت های فرهنگی آستان قدس در حوزه کتاب و موزه جای می گیرد. آستان قدس و مؤسسات فرهنگی تابع آن با دراختیار داشتن 38 کتابخانه با مجموع 5/2 میلیون جلد کتاب چاپی، 78 هزار نسخه خطی و 25 هزار جلد کتاب چاپ سنگی در 60 هزار متر مربع فضای مطالعاتی، بزرگ ترین شبکه کتابخانه ای کشور را شکل داده اند و موزه های آن از غنی ترین و پراهمیت ترین موزه های ایران به شمار می آیند.
        در برنامه چشم انداز بیست ساله آستان قدس رضوی بدست آوردن جایگاه نخست میان کتابخانه ها و موزه های منطقه خاورمیانه هدف گیری شده و مؤسسه کتابخانه و موزه ملی ملک نیز کوشش برای دستیابی به این هدف را سرلوحه برنامه های خویش قرار داده است.

        تعداد بازدید :4302
        نام:
        پست الکترونیک:
        شرح نظر:
         
تامین و به روزرسانی محتوای این سایت توسط پورتال منطقه نه شهرداری مشهد انجام میگردد
طراحی و پشتیبانی فنی: سازمان فناوری اطلاعات و ارتباطات شهرداری مشهد